ଢେଙ୍କାନାଳ, ୫/୯: ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ବିରୋଧରେ ତୃଣମୂଳସ୍ତରରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଚଳାଇଆସୁଥିବା ବିଶ୍ୱ ଯୁବ କେନ୍ଦ୍ର, ଢେଙ୍କାନାଳ ପକ୍ଷରୁ ଜାତିସଂଘର ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଇଛି। ଜାତିସଂଘ ନଭେମ୍ବର ୨୭ ତାରିଖକୁ ‘ବାଲ୍ୟ ବିବାହ, ଅପ୍ରାପ୍ତ ବୟସରେ ବିବାହ ଓ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବିବାହର ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଦିବସ’ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛି।ଗୁରୁ ଦିବସ ଅବସରରେ ୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬, ଶନିବାର ଓଡ଼ାପଡ଼ା ବ୍ଲକ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର କନ୍ଫରେନ୍ସ ହଲ୍ରେ ଏନେଇ ଏକ ସଚେତନତା ଓ ଆଲୋଚନା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ଲକ ଅଧ୍ୟକ୍ଷା ସସ୍ମିତା ମହାନ୍ତି, ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ଅମିତାଭ ସ୍ୱାଇଁ, ଗୋଷ୍ଠୀ ଉନ୍ନୟନ ଅଧିକାରୀ ଦିଲୀପ କୁମାର ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ, ଏବିଓ ପୋଲୋସ୍ତ୍ୟ ସାହୁ, ଏଏଲଓ ଭବାନୀ ଶଙ୍କର, ଏସ୍ଆଇ ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ସାହୁ, ଜିଲ୍ଲା ଶିଶୁ ସୁରକ୍ଷା ଅଧିକାରୀ ଅନୁରାଧା ଗୋସ୍ୱାମୀ, ଶିଶୁ ସହାୟକ ରୋସନ କୁମାର ନନ୍ଦ ଓ ଶିଶୁ ବିକାଶ ଅଧିକାରୀ ନିବେଦିତା ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ସମେତ ଅଙ୍ଗନବାଡ଼ି କର୍ମୀ, ସୁପରଭାଇଜର, ସରପଞ୍ଚ, ସମିତିସଭ୍ୟ ଓ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀର ସଦସ୍ୟମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।ବିଶ୍ୱ ଯୁବ କେନ୍ଦ୍ରର କର୍ମୀ ମନସ୍ମିତା ନାୟକ, ସୁମିତ୍ରା ସ୍ୱାଇଁ, କୁମୁଦିନୀ ସ୍ୱାଇଁ ଓ ବିଦୁଲତା ଭଞ୍ଜ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଅବସରରେ ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାକୁ ବାଲ୍ୟ ବିବାହମୁକ୍ତ କରିବା, ଅନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍କୁଲ ଯାଉଥିବା ଓ ପାଠପଢ଼ା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଯୋଡ଼ିବା ନେଇ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା।ଶିଶୁ ବିବାହ, ଶିଶୁ ଚାଲାଣ ଓ ଶିଶୁ ଯୌନ ନିର୍ଯାତନା ଭଳି ସମସ୍ୟା ବିରୋଧରେ ଛେଣ୍ଡିପଦା ଥାନା ପକ୍ଷରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଯୋଗ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯିବ ବୋଲି ଅତିରିକ୍ତ ଥାନା ଅଧିକାରୀ କହିଥିଲେ। ଏଥିସହ କିଶୋରୀ ବାଳିକାମାନଙ୍କୁ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ସଚେତନ କରାଯାଇଥିଲା।ବିଶ୍ୱ ଯୁବ କେନ୍ଦ୍ର ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଜାତିସଂଘର ଏହି ଘୋଷଣା ଭାରତ ସରକାର ଓ ପ୍ରଶାସନ ସହ ମିଶି ଦେଶରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଭାରତର ବୃହତ୍ ଏନଜିଓ ନେଟୱର୍କ ‘ଜଷ୍ଟ ରାଇଟ୍ସ ଫର୍ ଚିଲ୍ଡ୍ରେନ୍’ (JRC)ର ପ୍ରୟାସକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଛି।ବିଶ୍ୱ ଯୁବ କେନ୍ଦ୍ର JRCର ଜଣେ ସହଯୋଗୀ ସଂଗଠନ ଭାବେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ବିରୋଧରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଦିବସ ଘୋଷଣା ପାଇଁ ଦାବି ଓ ସଚେତନତା ଅଭିଯାନରେ ସାମିଲ ହୋଇଆସିଛି।
‘ଭାରତରୁ ଉଠିଥିବା ସ୍ୱର ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସଂକଳ୍ପରେ ପରିଣତ’
ଶିକ୍ଷକ ଦିବସ ଅବସରରେ ଆୟୋଜିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ବିଶ୍ୱ ଯୁବ କେନ୍ଦ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମନୋଜ କୁମାର ମହାପାତ୍ର କହିଥିଲେ, “ଭାରତରୁ ଉଠିଥିବା ସ୍ୱର ଆଜି ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସଂକଳ୍ପରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଆମର ପ୍ରୟାସ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଥିବାରୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବର ମୁହୂର୍ତ୍ତ।”ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଶିଶୁ ବିବାହ ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ବିଶ୍ୱ ଦିବସ ନିମନ୍ତେ ଜାତିସଂଘ ନଭେମ୍ବର ୨୭ ତାରିଖକୁ ଚୟନ କରିବା ଭାରତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗର୍ବର ବିଷୟ। ୨୦୨୪ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର JRCର ସହଯୋଗୀ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ସହ ମିଶି ‘ବାଲ ବିବାହ ମୁକ୍ତ ଭାରତ’ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।ତେବେ ଏହା କେବଳ ଉତ୍ସବ ପାଳନରେ ସୀମିତ ନରହି ତୃଣମୂଳସ୍ତରରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଏବେ ପ୍ରକୃତ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ବୋଲି ସେ କହିଥିଲେ।
ଆଇନ ସହ ସଚେତନତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ
ମନୋଜ ମହାପାତ୍ର କହିଥିଲେ, ଜିଲ୍ଲାର କୌଣସି ଗାଁରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣେ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ବାଲ୍ୟ ବିବାହର ଆଶଙ୍କାରେ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଲଢ଼େଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ। କେବଳ ଆଇନ ମାଧ୍ୟମରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୋକାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସ୍କୁଲ, ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରେ ବ୍ୟାପକ ସଚେତନତା ଆବଶ୍ୟକ।ବିଶ୍ୱ ଯୁବ କେନ୍ଦ୍ର ପକ୍ଷରୁ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ବିରୋଧରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶପଥ ନେବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯିବା ସହ ଆର୍ଥିକ ଦୁର୍ବଳ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକୁ ସରକାରୀ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଉଛି। ଏଥିସହ ପାଠପଢ଼ା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ସ୍କୁଲରେ ନାମ ଲେଖାଇବାରେ ସହଯୋଗ କରାଯାଉଛି।
୩ ବର୍ଷରେ ୧୨୦୮ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ରୋକାଯାଇଥିବା ଦାବି
ବିଶ୍ୱ ଯୁବ କେନ୍ଦ୍ର ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ଆଇନଗତ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଓ ବୁଝାସୁଝା ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁଗୁଳ ଜିଲ୍ଲାରେ ଗତ ୩ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୧୨୦୮ଟି ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ରୋକାଯାଇଛି।JRCର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଭୁବନ ରିଭୁ ଶିଶୁ ବିବାହ ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଶ୍ୱ ଦିବସ ଘୋଷଣା କରିବା ନିମନ୍ତେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ୨୦୨୬ ମାର୍ଚ୍ଚରେ ଜାତିସଂଘରେ ନିଜ ଅଭିଭାଷଣ ସମୟରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଏହି ଦାବି ଉଠାଇଥିଲେ। ସିଏରା ଲିଓନର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଡ. ଫାତିମା ମାଡା ବାୟୋଙ୍କ ସମେତ ଅନେକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନେତା ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।ପରେ ପ୍ରାୟ ୫୦ଟି ଦେଶର ସମର୍ଥନରେ ସିଏରା ଲିଓନ ଜାତିସଂଘ ସାଧାରଣ ପରିଷଦରେ ନଭେମ୍ବର ୨୭କୁ ଶିଶୁ ବିବାହ ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱ ଦିବସ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଗତ କରିଥିଲା। ଭାରତ ସମେତ ପ୍ରାୟ ୫୦ଟି ଦେଶ ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୪ ତାରିଖରେ ଜାତିସଂଘ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପାରିତ କରିଥିବା ସୂଚନା ମିଳିଛି।
ଭାରତର ୭୮୨ ଜିଲ୍ଲାରେ JRC ସହଯୋଗୀ ସଂଗଠନର କାର୍ଯ୍ୟ
JRC ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ବୃହତ୍ ଶିଶୁ ସୁରକ୍ଷା ନେଟୱର୍କ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ଏହାର ‘ଚାଇଲ୍ଡ ମ୍ୟାରେଜ୍ ଫ୍ରି ୱାର୍ଲ୍ଡ’ ଅଭିଯାନ ମାଧ୍ୟମରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ବିରୋଧରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଗଢ଼ିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି।ଭାରତରେ JRCର ସହଯୋଗୀ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଏକାଧିକ ରାଜ୍ୟର ୭୮୨ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ସରକାରଙ୍କ ସହ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କୁହାଯାଇଛି। ସ୍କୁଲ, ପଞ୍ଚାୟତ, ଆଦିବାସୀ ଓ ଅବହେଳିତ ସମୁଦାୟ, ମହିଳା, ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀ, ଧର୍ମଗୁରୁ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ଏହି ଅଭିଯାନରେ ସାମିଲ କରାଯାଉଛି।JRCର ସୂଚନା ଅନୁସାରେ, ଏହି ସାମୂହିକ ପ୍ରୟାସ ଫଳରେ ଭାରତରେ ୫ ଲକ୍ଷ ୫୦ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ରୋକାଯାଇଛି ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ବିରୋଧରେ ଶପଥ ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଦାବି କରାଯାଇଛି।
NFHS ତଥ୍ୟରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ହାରରେ ହ୍ରାସ
ଦେଶର ଜାତୀୟ ତଥ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ହାରରେ ହ୍ରାସ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିବା ଦାବି କରାଯାଇଛି। NFHS-5 (୨୦୧୯-୨୧) ଅନୁସାରେ ୨୦ରୁ ୨୪ ବର୍ଷ ବୟସର ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୩.୩ ପ୍ରତିଶତଙ୍କ ବିବାହ ୧୮ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିଲା। ଦିଆଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ NFHS-6 (୨୦୨୩-୨୪)ରେ ଏହି ହାର ୨୦.୧ ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ଦେଶରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହର ପ୍ରଚଳନ ହାରକୁ ୧୦ ପ୍ରତିଶତ କମାଇବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିବା କୁହାଯାଇଛି। ଜାତୀୟ ଓ ରାଜ୍ୟସ୍ତରରେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସ ଜାରି ରହିଲେ ୨୦୨୬ ଶେଷ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହର ପ୍ରଚଳନ ହାର ୧୫ ପ୍ରତିଶତରୁ କମ୍ ହେବ ବୋଲି ଆଶା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି।
୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ଉଚ୍ଛେଦ ଲକ୍ଷ୍ୟ
୨୦୩୦ ସୁଦ୍ଧା ବିଶ୍ୱରୁ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ଉଚ୍ଛେଦ କରିବା ପାଇଁ ରହିଥିବା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଜାତିସଂଘର ସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ଲକ୍ଷ୍ୟ (SDG) ୫—‘ଲିଙ୍ଗ ସମାନତା’ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ୫.୩ ସହ ସମନ୍ୱିତ। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ, ଅପ୍ରାପ୍ତ ବୟସରେ ବିବାହ ଓ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବିବାହ ସମେତ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର କ୍ଷତିକାରକ ପ୍ରଥାର ଉଚ୍ଛେଦ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
